คำตอบสั้น ๆ
ก่อนพาผู้สูงอายุกลับบ้าน ควรเช็กให้ครบ 10 เรื่อง
ช่วงหลังออกจากโรงพยาบาลเป็นช่วงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อปัญหา เช่น ใช้ยาผิด ขาดการติดตามอาการ หรือต้องกลับเข้าโรงพยาบาลซ้ำ เช็กลิสต์ด้านล่างครอบคลุมสิ่งที่ครอบครัวควรถามและเตรียมก่อนวันกลับบ้าน ได้แก่ ข้อมูลการรักษา ยา การนัดตรวจ สัญญาณเตือน การดูแลแผลและอุปกรณ์ อาหาร การเคลื่อนไหว ผู้ดูแล สภาพบ้าน และแผนฉุกเฉิน
เช็กลิสต์ 10 ข้อก่อนกลับบ้าน
- เข้าใจโรคและการรักษา ขอใบสรุปการรักษา (discharge summary) และให้แพทย์หรือพยาบาลอธิบายว่าเกิดอะไรขึ้น ทำการรักษาอะไรไป และอะไรยังต้องติดตาม
- ตรวจรายการยา เทียบกับยาเดิมที่บ้าน ถามว่ายาตัวไหนเริ่มใหม่ ปรับขนาด หรือหยุด และได้ยาครบหรือยัง
- นัดติดตามและผลตรวจ จดวันนัด แผนกที่ต้องไป ผลตรวจที่ยังรอ และใครจะแจ้งผล
- รู้สัญญาณเตือน ถามว่าอาการอะไรที่ต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที และโทรหาใครได้เมื่อมีคำถาม
- ดูแลแผลและอุปกรณ์ หากมีแผลผ่าตัด สายให้อาหาร สายสวนปัสสาวะ หรืออุปกรณ์อื่น ให้พยาบาลสอนและให้ลองทำให้ดูก่อนกลับ
- อาหารและน้ำ ถามชนิดอาหาร ข้อจำกัด เช่น อาหารเค็ม หวาน หรือเนื้อสัมผัสอาหารสำหรับผู้กลืนลำบาก และปริมาณน้ำที่เหมาะสม
- การเคลื่อนไหวและป้องกันหกล้ม ถามกายภาพบำบัดเรื่องการลุก เดิน และอุปกรณ์ช่วย เช่น วอล์กเกอร์ เก้าอี้นั่งถ่าย ที่นอนลดแรงกดทับ
- วางแผนผู้ดูแล กำหนดว่าใครดูแลช่วงกลางวันและกลางคืน ใครสำรอง และผู้ดูแลได้รับการสอนทักษะที่จำเป็นหรือยัง
- เตรียมบ้าน จัดเตียงและห้องน้ำให้ปลอดภัย เก็บของกีดขวาง เพิ่มแสงสว่างและราวจับ
- เตรียมแผนฉุกเฉิน ติดเบอร์โรงพยาบาล เบอร์ญาติ และ 1669 ไว้ในที่เห็นง่าย พร้อมแฟ้มเอกสารและรายการยา
คำถามที่ควรถามทีมโรงพยาบาลก่อนกลับ
เรื่องการรักษา
- ปัญหาหลักของผู้สูงอายุคืออะไร
- อะไรเปลี่ยนไปจากก่อนเข้าโรงพยาบาล
- ผลตรวจใดยังไม่ออก
- ต้องงดหรือหลีกเลี่ยงอะไร
เรื่องการดูแลที่บ้าน
- ต้องช่วยเหลืออะไรในชีวิตประจำวันบ้าง
- ต้องมีอุปกรณ์อะไรเพิ่ม
- ถ้าอาการแย่ลงต้องทำอย่างไร
- มีบริการพยาบาลเยี่ยมบ้านหรือกายภาพต่อเนื่องหรือไม่
วันแรก ๆ หลังกลับบ้าน
- ตรวจเทียบยาที่ได้รับกับรายการที่แพทย์สั่ง และจัดเก็บยาเดิมที่หยุดแล้วแยกออก
- สังเกตอาการ การกิน การนอน และการขับถ่าย ทุกวัน
- โทรสอบถามโรงพยาบาลหากมีข้อสงสัย แทนการรอจนอาการหนัก
- สังเกตความสับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยน เพราะผู้สูงอายุหลังออกจากโรงพยาบาลมีโอกาสเกิดภาวะสับสนได้
สัญญาณอันตรายหลังกลับบ้าน
- มีไข้ หนาวสั่น หรือแผลบวมแดง มีหนอง
- หายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก
- สับสน ซึม หรือปลุกตื่นยาก
- กินอาหารหรือดื่มน้ำไม่ได้ อาเจียนต่อเนื่อง
- ปวดมากขึ้น หรืออาการที่รับการรักษามาเป็นหนักขึ้น
กรณีฉุกเฉินโทร 1669 หรือกลับโรงพยาบาลทันที
เมื่อครอบครัวยังไม่พร้อมดูแลเอง
ผู้สูงอายุบางรายหลังออกจากโรงพยาบาลยังต้องการการดูแลใกล้ชิดและฟื้นฟูต่อ หากครอบครัวไม่มีผู้ดูแลต่อเนื่องหรือยังไม่มั่นใจ การสอบถามแนวทางจากศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ มีนบุรี ล่วงหน้าก่อนวันออกจากโรงพยาบาล ช่วยให้ครอบครัวมีเวลาเปรียบเทียบทางเลือกมากขึ้น
สรุปประเด็นสำคัญ
- ขอใบสรุปการรักษา และให้ทีมอธิบายจนเข้าใจก่อนกลับ
- ตรวจรายการยาใหม่เทียบกับยาเดิมทุกครั้ง
- จดวันนัด ผลตรวจที่รอ และเบอร์ติดต่อ
- ให้ผู้ดูแลฝึกทักษะที่จำเป็นก่อนกลับ และเตรียมบ้านให้ปลอดภัย
- รู้สัญญาณอันตรายและมีแผนฉุกเฉินที่ชัดเจน
คำถามที่พบบ่อย
ก่อนผู้สูงอายุออกจากโรงพยาบาลต้องเตรียมอะไร?
เตรียมข้อมูลการรักษา รายการยา วันนัด สัญญาณเตือน การดูแลแผลหรืออุปกรณ์ อาหาร การเคลื่อนไหว ผู้ดูแล สภาพบ้าน และแผนฉุกเฉิน ตามเช็กลิสต์ 10 ข้อข้างต้น
ใบสรุปการรักษา (discharge summary) คืออะไร?
คือเอกสารสรุปการวินิจฉัย การรักษา ยาที่ได้รับ และแผนติดตามผล ควรขอเก็บไว้และนำไปแสดงทุกครั้งที่พบแพทย์
ยาที่ได้กลับบ้านไม่ตรงกับยาเดิมที่บ้าน ทำอย่างไร?
ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกลับ ว่ายาตัวไหนเริ่มใหม่ ปรับ หรือหยุด อย่าเดาเองหรือกินซ้ำซ้อน
ต้องเตรียมอุปกรณ์อะไรที่บ้านบ้าง?
ขึ้นกับสภาพของผู้สูงอายุ เช่น เตียงปรับระดับ ที่นอนลดแรงกดทับ วอล์กเกอร์ เก้าอี้นั่งถ่าย ราวจับ ถามนักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลก่อนซื้อ
กลับบ้านแล้วอาการแย่ลง ควรทำอย่างไร?
โทรหาโรงพยาบาลหรือแพทย์ที่ดูแล และถ้ามีไข้สูง หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือซึมลง ให้โทร 1669 ทันที
ต้องการข้อมูลเพื่อวางแผนการดูแลต่อเนื่อง?
ทีมงาน AYU-X ยินดีรับฟังสถานการณ์ของครอบครัวและให้ข้อมูลเบื้องต้น ดูราคาและข้อควรรู้ก่อนเลือกใช้บริการ เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ โดยไม่มีข้อผูกมัด
แหล่งอ้างอิง
- AHRQ. Re-Engineered Discharge (RED) Toolkit
- CMS (Medicare). Your Discharge Planning Checklist
- NICE. Transition between inpatient hospital settings and community or care home settings for adults with social care needs (NG27), 2015
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์และพยาบาลที่ดูแลผู้สูงอายุ
